Takiyüddinİbn Maruf

Bölüm I

Hayatı

Şam'dan İstanbul'a — bir âlimin yolu

Takiyüddin'in altmış yıllık hayatı dört şehir arasında geçti: doğduğu Şam, ders verdiği Kahire, kadılık yaptığı Nablus ve nihayet rasathanesini kurduğu İstanbul. Aşağıdaki zaman çizelgesi, bu yolculuğun önemli duraklarını sırasıyla anlatıyor; her durakta "Daha fazla" diyerek ayrıntıları görebilirsin.

"Gece ve gündüz vaktin belirlenmesi için pek çok aletle çalıştım — bunların en sevdiğim ve en seçkin bulduğum, mekanik saatler oldu." — Takiyüddin'in Sultan III. Murad'a arzuhalinden, ~1574 (meal)
Yolun haritası
Şam~1525 — Doğum Kahire1553'ten itibaren Nablus1567 – 68 İstanbul~1570 — 1585

Zaman çizelgesi

  1. Şam

    Bir Dımaşk doğumu

    Takiyüddin, Şam'da entelektüel bir aileye doğdu. Babası Maruf Efendi (1499 – 1564) tanınmış bir din âlimiydi; kardeşi de astronomide iyi bir üne sahipti.

  2. Şam

    İlk dersler ve ilk ilgiler

    Yedi yaşından itibaren tefsir ve İslam hukuku okudu; bu dersleri döneminin önde gelen hocalarından aldı. Daha sonra Şam'daki Emevî Camii'nde hadis dersleri vermeye başladı.

  3. İstanbul · 1. ziyaret

    Babasıyla İstanbul'a ilk yolculuk

    Henüz genç yaşta, babası Maruf Efendi ile birlikte İstanbul'a geldi. Kanûnî Sultan Süleyman'ın sarayında dönemin önde gelen âlimleriyle — Çivizade ve Ebussuud Efendi — görüştü.

  4. Kahire

    Mısır'a dönüş ve Semerkant'a uzanan zincir

    Kanûnî'nin Nahcivan seferinin başladığı yıllarda Mısır'a döndü. Kahire'deki iki medresede uzun süre ders verdi. Bu dönemde Ali Kuşçu'nun torunu Kutbüddinzade Mehmet Efendi ile tanıştı.

  5. İstanbul · 2. ziyaret

    Edirnekapı'da müderrislik

    Kanûnî'nin saltanatının sonlarına doğru İstanbul'a tekrar geldi ve Edirnekapı semtindeki Ulâ Medresesi'nde müderris olarak atandı.

  6. Nablus

    Filistin'de kadılık, güneş saatleri eseri

    Filistin'in Nablus şehrinde kadı olarak görev yaptı. Güneş saatleri üzerine yazdığı büyük eserini bu sırada tamamladı.

  7. İstanbul · 3. ziyaret

    Saraya yakın dostluklar

    Üçüncü ve son kez İstanbul'a geldi. Saraydaki güçlü isimler Hoca Sadeddin Efendi ve Sokollu Mehmed Paşa ile yakın dostluklar kurdu.

  8. İstanbul · Galata Kulesi

    Saray başastronomu

    Saray başastronomu Ali ibn Muvakkit'in vefatının ardından bu göreve atandı. Gözlemlerine Galata Kulesi'nden başladı.

  9. İstanbul · Saray

    Sultan III. Murad'ı ikna etti

    II. Selim'in ölümünün ardından III. Murad tahta çıktı. Takiyüddin, 150 yıldır kullanılan ve artık sapmış olan Uluğ Bey'in astronomi cetvellerinin yenilenmesi gerektiğini önce Sultan'ın hocası Hoca Sadeddin'e, ardından doğrudan Sultan'a anlattı.

  10. İstanbul · Tophane

    Rasathane yükseliyor

    Rasathane Tophane'de inşa edilmeye başladı. Haziran 1575'te Sultan, çalışmalar için ek odalar yapılmasını emretti. Kayıtlı en erken gözlem Ekim 1576'ya tarihlenir.

  11. İstanbul · Rasathane

    Tam gözlem programı, sonra büyük kuyruklu yıldız

    Rasathanede tam kapsamlı gözlem programı bu yıl başladı. Kasım 1577 başında, gökyüzünde aylarca süren büyük bir kuyruklu yıldız belirdi.

  12. İstanbul · Tophane

    Rasathanenin yıkımı

    III. Murad rasathanenin yıkılmasını emretti; bina, donanma birlikleri tarafından yıkıldı.

  13. İstanbul

    Yarım kalan başyapıt

    Yıkımın ardından bazı ulemâ Takiyüddin'in yargılanmasını istedi; III. Murad onu korudu, Mısır ya da Şam'a gitmesini istedi. Takiyüddin 1585'te vefat etti. Başyapıtı Sidretü'l-müntehâ yarım kaldı.

Hayatının merkezi: Tophane'de kurulan rasathane.

II. İstanbul Rasathanesi